OSTEOPOROSIS I OSTEOMALATIA
Spadaju u metabolicke bolesti koje uzrokuju strukturne promjene u kostima.
OSTEOPOROSIS:
Osteoporoza je smanjenje kostane mase tokom kog dolazi do ravnomjernog gubitka osteoida i minerala uz posledicno istanjenje gredica i kortikalnog dijela kostiju.
Etiologija:
Osteoporoza moze biti:
1.Lokalizovana-ogranicena na neku od kostiju ili deo tijela(osteoporoza usled neupotrebe ekstremiteta)
2.Generalizovana-zahvata cio skelet(metabolicke bolesti kostiju)
Lokalizovana osteoporoza: se najcesce pojavljuje zbog imobilizacije, kao npr.kod preloma kostiju, a moze se vidjeti i okozglobova zahvacenih reumatoidnim artritisom, kao i uz brojne tumore(multipli mijelom dovodi do promjena u kostima).
Generalizovana osteoporoza:
        I.            Primarna(idiopatska)osteoporoza:
U ovu grupu se svrstava vecina bolesnika(95%) nepoznate etiologije. Ovaj oblik osteoporoze se pojavljuje kod starijih bolesnika,i to u dva oblika:
1.Tip I(postmenopauzna osteoporoza)
Ovaj oblik osteoporoze srece se uglavnom kod zena u dobi od 50-70 godina,odnos zena prema muskarcima je 6:1.
2.Tip II(senilna ili involuciona osteoporoza)-pojavljuje se kod osoba preko 60 godina i odnos zena muskaraca je 2:1.
Pored ova dva tipa postoje jos i juvenilna i rana ali su one dosta rijetke.
     II.            Sekundarna osteoporoza:
Ovaj oblik bolesti je odg.samo za 5% bolesti. Uzroci sekundarne osteoporoze su:
a.      Manjak hormona(hipogonadizam ili deficit estrogena i androgena,hipopituitarizam,hipotireoza,Adisonova bolest.
b.      Prekomjerno lucenje hormona(akromegalija,prolaktinom,tireotoksikoza,hiperparatireoidizam,
hiperkorticizam)
c.      Gastrointestinalne bolesti(intestinalna malapsorpcija,malnutricija,ciroza)
d.      Genske bolesti(osteogenesis imperfecta,Gaucherova bolest,homocistinurija)
e.      Novotvorevine(karcinomatoza,multipli mijelom,sistemska mastocitoza)
f.       Lijekovi(citostatici,antikoagulansi,antikonvulzivi,litijum,kortikosteroidi)
g.      Razni uzroci(imobilizacija,hronicne plucne bolesti,pusenje,alkoholizam,trudnoca,stanja posle transplantacije).
Patogeneza:U normalnoj kosti,stvaranje kosti i resorpcija su medjusobno povezani procesi koji se nalaze u ravnotezi. Tokom rasta, do kraja puberteta rast nadmasuje resorpciju ali nakon puberteta cak i pod normalnim uslovima gubitak kostane mase se ne moze u potpunosti nadoknaditi stvorenom kosti.
U normalnim uslovima se kostana masa smanjuje za 0,3-0,5%.
Kod zena se nakon menopauze resorpcija poveca oko 10X, tako da se godisnje izgubi 3-5% kostane mase.
U normalnom zivotu kod vecine zena dolazi do gubitka 50% trabekularne i 35% kortikalne kosti koja je postojala na kraju puberteta. Kod muskaraca je gubitak manji za 1/3 od zena. Ovaj gubitak se tesko moze sprijeciti jer je u pitanju ireverzibilno stanje.
Patogeneza primarne osteoporoze nije razjasnjena, ali se smatra da je u pitanju neravnoteza izmedju stvaranja i reapsorpcije kosti.
Najvazniji faktori koji mogu doprinijeti nastanku osteoporoze su:
1.      Genetski faktori
2.      Uzrast
3.      Ishrana
4.      Tjelesna aktivnost
5.      Hormonski uzroci
Patologija:Osteoporoza se manifestira istanjenjem kostanih gredica i kortikalne kosti.
Kostane gredice su posebno istanjene u kicmenim prsljenovima pa zbog toga dolazi do kompresivnih fraktura kicmenih prsljenova. Zbog klinaste kompresije torakalnih kicmenih prsljenova koji su vise istanjeni u prednjem dijelu nego pozadi dolazi do cervikalno-torakalne lordoza(pogrbljenosti). Ucestale su i frakture vrata femura i distalnog radijusa. Redje se pojavljuju frakture dugih kostiju.
Mikroskopski:
Vide se u kostima istanjene gredice i istanjena kortikalna kost.
Odnos osteoida i mineralizirane kosti je normalan(proporcionalan gubitak organskog i anorganskog matrixa). Uz gredice moguc smanjen broj osteoblasta a povecan br.osteoklasta. Česte su mikrofrakture,prepoznaju se po *kalusima* koji se stvaraju na tom mjestu.
Klinicka slika:U tipu I osteoporoze, frakture kicmenih prsljenova se nalaze u oko 50% simpt.bolesnika sa osteoporozom. Zahvataju torakalne i sakralne, obicno od 8TH nanize, i uzrokuju bol.
Prelomi femura-najopasniji,jer se bolesnik mora imobilizovati, pa se kod njih cesto nalaze tromboze,embolije i zapaljenje pluca.
U tipu II osteoporoze zahvacene su i trabekularna i kortikalna kost. Uz prelome kicmenih prsljenova i femura vide se i prelomi proximalnog dijela humerusa i tibije, te karlicnih kostiju.
Kad se ustanovi uzrok sekundarne osteoporoze potrebno je izlijeciti primarnu bolest,jer se tako moze sprijeciti dalja progresija bolesti ili poboljsati kostane promjene.
Dijagnoza se postavlja klinicki uz radiolosku dokumentaciju.
Radioloski/denzitometrija, ali se preporucuje i histomorfometrijski pregled bioptickog uzorka nedekalcifikovane kosti(kriste illiace najcesce).
Lijecenje osteoporoze nije efikasno ali je najbolje sve moguce napore usmjeriti na prevenciju.
OSTEOMALACIJA:
Osteomalacija je poremecaj kalcifikacije novostvorenog matriksa kostiju-osteoida prouzrokovanog manjkom vitamina D ili poremecaja u apsorpciji,metabolizmu i aktivaciji ovog vitamina. Osteomalacija kod djece se naziva rahitis.
Osnovnu promjenu pretstavlja neodgovarajuca minaralizacija kosti usled koje se stvara velika kolicina nemineraliziranog osteoida. Ovo stanje je suprotno od osteoporoze, gdje je mineralni sastav kosti normalan, ali je cjelokupna masa kosti smanjena.
Rahitis je poremecaj koji se javlja kod djece usled poremecenog rasta kostiju sa posledicnim stvaranjem karakteristicnih deformiteta.
Osteomalacija je odgovarajuca promjena kod odraslih:kost koja se stvara tokomprocesa remodeliranja nedovoljno je mineralizovana sto za posledicu ima osteopeniju i sklonost ka prelomima.

2.UPALE KOSTIJU(OSTEOMIJELITIS)
Pojam osteomijelitis oznacava zapaljenje(upalu)kostiju i kostane srzi i obicno podrazumjeva infektivnu etiologiju. Osteomijelitis moze biti i komplikacija neke sistemske infekcije, ali cesce pretstavlja izolovano zariste bolesti.
Moze biti akutan proces, ali i hronicna iscrpljujuca bolest. Iako svaki m.o.moze da prouzrokuje osteomijelitis najcesci etioloski faktori su piogene bakterije i micobacterium tuberculosis.
Osteomijelitis je zapaljenje kostiju koje je gotovo uvijek prouzrokovano bakterijskim infekcijama.
Postoje 2 tipa osteomijelitisa:
1.Piogeni(purulentni) osteomijelitis
2.Tuberkulozni osteomijelitis

PIOGENI(PURULENTNI)OSTEOMIJELITIS
ETIOLOGIJA I PATOGENEZA:
Gnojna infekcija kosti je gotovo uvijek prouzrokovana purulentnim bakterijama. Najcesci uzrocnik je Staphylococcus aureus,moze se iz 85% bolesnika da izoluje iz gnoja. Infekcija nastaje zbog sposobnosti ovih bakterija da se vezu za kolagen i ostale medjucelijske supstance u kosti. Gram neg.bakterije:Esherihia,Pseudomonas i Klebsiella vazni su uzrocnici ali kod hospitalizovanih bolesnika. Hemophylus influenzae i stafilococus agalactiae(grupa B) vazni su uzrocnici kod dojencadi i kod male djece.
Infekcija nastaje na jedan od sl.nacina:
a.      Direktnom inokulacijom bakterija.Tipicno kod prostrelne rane ili traume sa fracturom gdje bakterija iz okoline prodre u krv. Tokom operacije moze i hirurg da unese zarazne klice te tako zarazi(ovo je najcesci oblik infekcije)
b.      Hematogeno.Nastaje tokom sepse ili kratkotrajne bakterijemije nakon operacija ili vadjenja zuba. Bakterije prodiru iz arterijske krvi u kost, najcesce u podrucju metafize jer metafiza najbrze raste pa je potrebno najvise krvi. Zapaljenje je lokalizovano na metafizu bas zato sto je to mjesto gdje nutritivne arterije ulaze u kost kroz otvore u kortikalnom dijelu kosti.Hematogene infekcije mogu i da zahvate podrucja asepticne nekroze.
c.      Direktnim sirenjem iz zglobova ili periostalnog mekog tkiva:osteomijelitis moze da nastane kao komlikacija gnojnog artritisa ili apscesa u misicima.

PATOLOGIJA:
Hematogeni gnojni osteomijelitis kod djece i mladih obicno pocinje u metafizi dugih kostiju. Ta metafiza je dobro prokrvljena jer raste i bakterije ulaze u nju iz nutritivne arterije. Bakterije udju u kost,razore spongiozu i stvore apcesnu supljinu, koja je ispunjena gnojem.
Dio kostanih gredica koje plivaju u gnoju naziva se sekvestar(odvojen). Oko apcesa stvara se nova kost koja obavija supljinu ascesa(involucrum). Ponekad gnoj prodre kroz involukrum ili kroz ostatke kortikalne kosti pa nastaju gnojni sinusi. Kroz te sinuse gnoj se dugo drenira.
Patoloske fraktuire su ceste a zapaljenje se moze prosiriti i na druge okolne organe. Kostani apcesi mogu biti uzrok sepse.
KLINICKA SLIKA:
Gnojni osteomijelitis se manifestuje klasicnim znakovima zapaljenja:groznica,otok,bol,crvenilo cijelog podrucja zapaljenja i mehanickim tegobama pri kretanju. Bez hirurske intervencije i antibiotika osteomijelitis moze da traje godinama i da se nikad ne izlijeci.
Amiloidoza je cesta komplikacija ovih hronicnih gnojnih zapaljenja kostiju.

TUBERKULOZNI OSTEOMIJELITIS(Tuberkuloza kostiju):
Tuberkuloza kostiju je rijetka bolest u kojoj do infekcije dolazi pri hematogenoj diseminaciji klica iz pluca u druge organe tokom sekundarne tuberkuloze. U kostima dolazi do stvaranja kazeoznih granuloma koji razaraju kostane gredice. Moze da bude zahvacen bilo koji dio skeletnog sistema, ali najcesce dolazi do tuberkulozne infekcije kicmenih prsljenova.
Fraktura kicmenih prsljenova moze da prouzrokuje grbu i ostale tjelesne deformacije. Ovaj oblik tuberkuloze kostiju se naziva PATOVA BOLEST(Po eng.ljekaru iz 18 vijeka koji ju je prvi opisao.

Bolesti zglobova se nazivaju artropatije, i dijele se na osnovu etiologije i patogeneze u promjene koje nastaju zbog:
a.Zapaljenja(upale):artritisi
b.One koje su multifaktorske:artroze ili degenerativne artropatije
I artritisi i artroze se mogu podjeliti na primarne i sekundarne, zavisno od toga da li su ogranicene samo na zglobove ili se javljaju tokom sistemskih bolesti.

INFEKTIVNI ARTRITIS:
Infekcija zglobova moze da nastane na 3 nacina:
a.      Hematogeno
b.      Direktnom invazijom pri operaciji ili traumi
c.      Sirenjem zapaljenskog procesa iz kosti ili okolnih mekih tkiva
Uzroke infekcija mozemo da svrstamo u nekoliko grupa ali najcesce je rijec o bakterijskoj infekciji. Vazno je i spomenuti artritis koji se pojavljuje u Lajmskoj bolesti, spirohetom Borrelia burgdoferi.
Takodje neki virusi, npr.Rubeolla virus, raste u sinovijalnim celijama te moze prouzrokovati artritis. U drugim virusnim bolestima, HBV, dolazi do stvaranja kompleksa izmedju virusnih antigena i antitijela, pa se ovi imunokompleksi odloze u zglobovima te dovedu do zapaljenja.
Ø  GNOJNI ARTRITIS
Gnojni artritis je zapaljenje uzrokovano bakterijama.
Etiologija:Najcesci uzrocnici su Staphyloccocus aureus,streptococcus,neisseria gonorhoae i gram – bacili kao npr.Esherichia colli i pseudomonas aeruginoza. Haemophylus influenzae je takodje vazan uzrocnik artritisa kod male djece i dojencadi.
Patogeneza:Bakterije koje dospiju u zglob prouzrokuju ekskudaciju neutrofila u zglobni prostor. Neutrofili fagocituju bakterije, a u istro vrijeme stradaju i raspadaju se. Enzimi iz leukocitnih granula djeluju liticno na zglobne povrsine i dovode do erozije sinovijalnih povrsina i hrskavice. Nakon nekog vremena u zglobni prostor urasta granulacijsko tkivo koje se naziva panus. Ako se artritis ne izlijeci, nastupa ogranicena pokretljivost zgloba ili cak njegova potpuna ukocenost-ankiloza.
Patologija:obicno je zapaljenje monoartikularno, a najcesce zahvata zglob koljena ili kuk. Zglob je otecen ali i hiperemican, u zglobnoj supljini se nalazi gnoj. Hrskavica postaje erodirana, a u uznapredovalim slucajevima moze potpuno da nestane. Ispodlezeca kost postaje osteoskleroticna ili istanjena, prozeta granulacijskim tkivom. Pri izrazito teskim infekcijama bez obzira na hirursko otklanjanje, trajne deformacije su moguce.
Klinicka slika:Infektivni artritis se klinicki dijeli u 2 grupe:
ü  Gonoroicni artritis-ovaj oblik se nalazi u dobi od 20-40 godina, ucestaliji kod zena nego kod muskaraca.
ü  Negonoroicni artritis-u 70% slucajeva kod djece. Kod odraslih je rijec o infekciji bolesnika koji ima neku predisponirajucu bolest ili oslabljen imuni sistem. Narocito skloni bolesnici sa zglobnim protezama, takodje kod znatnog br.bolesnika nalazi se reumatoidni artritis koji je lijecen kortikosteroidima. Infekcija kod zavisnika od droge je cesto lokalizovana na aksijalni dio skeleta.
Bolest je kod 90% bolesnika monoartikularna. Obicno pocne naglo:hiperemijom,otokom i bolnoscu zgloba. Pokretljivost zgloba se smanji, a djeca tipicno izbjegavaju svaki pokret(pseudoparaliza).
Infekcije suz jedan od malobrojnih oblika artritisa koje se moze izlijeciti ako se na vrijeme i ispravno dijagnostikuje!!!

Ø  TUBERKULOZNI ARTRITIS
Tuberkuloza zglobova je hronicno zapaljenje koje nastupa tokom sekundarne tuberkuloze.
Patogeneza:Tuberkuloza je obicno progresivn monoartrikularna bolest koja nastaje hematogenom diseminacijom tokom sekundarne tuberkuloze. Infekcija zgloba moze da bude i posledica sirenja infekcije iz tuberkuloznog osteolijelitisa u susjedni zglob. Danas se tuberkuloza zglobova rijetko srece.
Patologija:Bolest pocinje neprimjetno prouzrokujuci progresivnu bol najprije najopterecenijih zglobova kuka,koljena i skocnog zgloba. Sinovijalna membrana je hiperemicna i edematozna, prekrivena sivkastim eksudatom.l ponekad je pretvorena u nekroticnu bezstrukturnu masu, a hrskavica moze da bude pokrivena umnozenim granulacijskim tkivom poput panusa(prekrivac) ili se komadici hrskavice mogu otkinuti. Mikroskopski se nalaze konfluirajuci epiteloidni granulomi s centralnom kazeoznom nekrozom.
Klinicka slika:Razvija se postepeno pri cemu bolest postaje sve izrazenija. Nelijecena bolest sa zahvatanjem hrskavice i kosti dovodi do potpune destrukcije s obliteracijom i ankilozom zgloba.

Pokreće Blogger.